واژه بهره وری در بخش کشاورزی واژه ای بسیار گسترده و فراگیر است که نیاز به تأمل و کاوش زیاد دارد. به نظر نگارنده پرداختن به این مقوله یکی از اولویت های اصلی کشور ما بوده که پتانسیل کار داشته اما در حال حاضر با نواقصی همراه است. در این مقاله تنگناها و مشکلات وارده در بخش بهره وری کشاورزی ارائه گردیده است.

پیشرفت در علوم و فناوری. ما در عصر اطلاعات زندگی می کنیم و پیشرفت های علمی و فنی بطور غیر قابل باوری تنش ها و فشارهایی را بر جوامع امروز تحمیل کرده است. فرایند اطلاعات شامل ارتباطات، دستیابی و بهره برداری از اطلاعات بویژه در زمینه های علوم و تکنولوژی است. انتقال تکنولوژی و ورود آن از کشورهای توسعه یافته به کشورهای در حال توسعه به منظور قادرسازی این کشورها در تهیه و بکارگیری ابزارهای تولیدی جدید و گسترش ابزارهای موجود می باشد. فدراسیون فناوری اطلاعات اروپا EFTTA در سال 1999 اعلام کرد که عوامل بسیاری در پذیرش فناوری در مدیریت عملیات کشاورزی و اتخاذ تصمیمات به کمک کشاورزی می آید. از آنجمله تجارب و دستاوردهای کشورهای مختلف در زمینه فناوری اطلاعات حتی برای کشاورز خرده پا می باشد.

اگر بخواهیم بدانیم که چگونه نیازهاى آموزشى قشر عظیم نیروى کار شاغل در سازمانها مورد سنجش و ارزیابى قرار مى گیرد، به این نتیجه مى رسیم که براى تدوین و طراحى برنامه هایى کارساز و اثربخش و مؤثر نیازمند اطلاعاتى وسیع و همه جانبه و بهنگام در ارتباط با نیازها هستیم. اهداف نیازسنجى باید مشخص و مراحل آن انجام شود. شناسایى حیطه وسیعى از هدفها، آنها را برحسب اهمیت رتبه بندى نماید و شناسایى شکاف هاى بین وضع موجود و وضع مطلوب، تعیین اولویت ها براى عمل از جمله اهداف است.

در عصر تغییرات مستمر تنها یادگیرندگان، آینده را به ارث خواهند برد، مابقى خود را براى زندگى در دنیایى مجهز کرده اند که دیگر وجود ندارد. پیشرفت تکنولوژى بالاخص در حوزه اطلاعات و ارتباطات محیطى سازمان هاى عصر حاضر را به شدت دستخوش تغییرات نموده است. در بطلان بسیارى از باورهاى گذشته اکنون تردیدى نیست به طورى که باورهاى جدیدى جایگزین باورهاى ناکارآمد گذشته شده اند. اکنون بقاى سازمان ها در گرو «به روز»سازى پیش فرض هاى ذهنى مدیران آنها است.
تکنولوژى اطلاعات اساساً یک تغییر کلى و جامع است. جوانان و نوجوانان باید مهارتهاى لازم را کسب کنند و براى وصول به این هدف از تکنولوژى کمک بگیرند.

بررسی وضعیت مدیریت و عوامل موثر درمکانیزاسیون اراضی کشاورزی
(مطالعه موردی روستاهای شهرستان نیشابور)

نگارش : اویس محمدی
oveis80@yahoo.com
استادان راهنما: دکتر شاپور ظریفیان، دکتر جعفر حقیقت
استاد مشاور: دکتر رسول محمدرضایی
مقطع تحصیلی: کارشناسی ارشد رشته: مدیریت کشاورزی گرایش: مدیریت مزرعه
دانشگاه: تبریز دانشکده: کشاورزی تاریخ فارغ التحصیلی:20/4/1385 تعداد صفحه106

چکیده:
سیاستگذاری، برنامه ریزی و استفاده بهینه از ماشین در کشاورزی و توسعه آن در منطقه، اصولا نیازمند در دست بودن اطلاعات صحیح از وضعیت مکانیزاسیون منطقه و شناسایی عوامل موثر در بکار گیری آن توسط کشاورزان در عملیات کشاورزی است. پایین بودن هزینه استفاده از ماشین در مقابل استفاده از نیروی کار، کیفیت مطلوب‌تر عملیات و محصولات حاصل از آن و مدیریت سهل‌تر ماشین آلات، مکانیزاسیون را جزئی جدا ناپذیر از کشاورزی نموده است. هدف این تحقیق شناسایی وضعیت مکانیزاسیون و عوامل موثر بر آن در منطقه نیشابور در استان خراسان رضوی بود. هم­چنین مسایل و مشکلات کشاورزان در مکانیزه کردن کشاورزی مورد بررسی قرار گرفت.

با گسترش روزافزون دامنه استفاده از رایانه ها و توسعه

سریع قابلیت های متنوع نرم افزارهای جدید ، لحظه به لحظه بر اهمیت ارتباط تنگاتنگ با متخصصین هر رشته در سراسر جهان و بهره گیری از تجارب آنان افزوده می شود. همین امر باعث گشته تا وجود زبانی مشترك برای برقراری این رابطه بصورت ضرورتی اجتناب ناپذیر رخ بنماید. از دیگر سو تنوع بسیار زیاد گستره های مورد مطالعه و كشف هر روزه تعاملات و بر هم كنش های عوامل متعددی كه شاید تا قبل از این حتی تصور ارتباط غیرمستقیم آنها دور از ذهن می نمود ، متفكران علوم رایانه ای را به فكر ایجاد سیستمی رهنمون ساخت كه بتواند در عین پاسخگویی به نیازهای محلی در هر حوزه مورد مطالعه ، این قابلیت را دارا باشد كه بتواند و دستاوردهای تحقق و مطالعه در كمترین زمان ممكن قابل استفاده برای سایرین باشد. یكی از راه حل های جدید و در عین حال كارآمد ، سیستم های اطلاعات جغرافیایی یا به اختصار می باشد. گرچه در ابتدا گروه های مختلف علمی در قالب مؤسسات و شركت های معتبر با مد نظر قرار دادن ایده اصلی یعنی ایجاد بانك اطلاعاتی فراگیری كه ضمن پیوند با عناصر بصری نظیر نقشه ها ، قابلیت دسترسی سریع و استنتاج نتایج جدید بر پایه اطلاعات خام ورودی را داشته باشد ، هر یك از طرق مختلفی سعی در ارایه نرم افزارهای خاص خود نمودند ، اما به نظر می رسد مطابق توافقی نانوشته بیشتر فعالیتها به سویی هدایت شده است كه در حال حاضر دست كم نتایج نهایی پردازش ها با حداقل زمان و پردازش قابل استفاده برای دیگران خواهدشد.

در دنياي مدرن امروز تهيه غذا از اولين مراحل توليد در مزرعه تا آخرين حلقه اين زنجيره، شديداً به نفت ارزان قيمت متکي است و شرايطي که تامين نفت را تهديد کند، به همان ميزان تامين مواد غذايي را نيز تهديد مي کند.

از آنجايي که براي تهيه مواد غذايي ميزان فرآوري هاي به کار رفته به طور روزافزون گسترش مي يابد و مسافت هاي جابجايي اين مواد نيز افزايش مي يابد، سيستم مواد غذايي هر سال انرژي بيشتري مصرف مي کند.

سيستم حمل و نقل مواد غذايي آمريکا هر سال ده ها ميليارد دلار انرژي مصرف مي کند و ميزان آن برابر با کل انرژي مصرفي فرانسه در طول يکسال است. يک پنجم انرژي ذکر شده براي توليد مواد خوراکي مصرف مي شود و بقيه آن براي فرآيندهاي بعدي همچون جابجايي، فرآوري، بسته بندي، فروش و ذخيره به کار مي رود. از کل انرژي فوق که در فرآيند کشاورزي استفاده مي شود حدود 28 درصد در توليد کود، 7 درصد در آبياري و 34 درصد براي تامين سوخت وسايل نقليه کاشت، داشت و برداشت محصول به کار مي رود و بقيه انرژي مصرفي (69 درصد) نيز براي تامين سموم ضد آفات مورد استفاده قرار مي گيرد.

تغيير عوامل اقليمي و فيزيكي خاك از كنترل بشر خارج است و تغير هندسه زمين و اجزاي آن اقتصادي نيست.. لذا تنها عاملي كه براي توسعه بهرهبرداري از منابع موجود كنترل آن توسط بشر ميسر است فاكتور مديريت مي باشد. همچنين بايد خاطر نشان شد كه مديريت زراعي مطلوب با كشاورزي  متمركز و پرمحصول منطبق مي باشد.

بهره برداري صحيح از زمين

توسعه يا تجديد بهره برداري از زمين بايد بر اساس استعداد زمين و آمايش سرزمين طراحي شود.توسعه كشاورزي در اراضي با كلاس قابليت پايينتر قابل توصيه است

یهودیان در دوران باستان، همانند اقوام همسایه خود، مردمانی کشاورز بودند که عمدتا" از محصول زمین معاش میکردند. ولی حدود دو هزار سال پیش که بیت المقدس یهود دوباره به اشغال بیکانگان درآمد و مردم این سرزمین در اقصی نقاط جهان پراکنده شدند، به علت شرائط زمان و مکان ناچار گردیدند کار کشاورزی را کنار بگذارند و به مشاغلی چون بازرگانی و پیشه وری روی آورند و یا راه علم و دانش و هنر در پیش گیرند.

یهودیان در کشورهای پراکندگی اجازه تملک بر زمین های کشاورزی را نداشتند و هر چند گاه یکبار حاکمان ظالم برای تسلط بر اموال آنان، یهودیان را اخراج میکردند و آنها ناچار بودند مشاغلی داشته باشند که با انتقال از سرزمینی به سرزمین دیگر آن را از دست ندهند.

ولی از اواخر قرن نوزدهم میلادی به بعد، که جنبش بازگشت یهودیان به سرزمین پدری دوباره اوج گرفت، اندیشمندان یهودی و تلاشگران سیاسی و اجتماعی آن دوباره بر اهمیت کار کشاورزی تأکید گذاشتند. از اواخر قرن نوزدهم و تا هنگام استقلال اسرائیل، بسیاری از یهودیانی که توانستند به سرزمین پدری خود (اسرائیل) باز گردند، به کار کشاورزی روی آوردند و با برپائی شیوه های جدید اجتماعی و اقتصادی و تأسیس آبادیهای کشاورزی به صورت کیبوتس (קיבוץ- آبادی اشتراکی) و موشاو (מושב- آبادی تعاونی) ، کشاورزی بسیار پیشرفته ای را پایه گذاری کردند که در کمتر کشور جهان نظیر داشت.

رشد بخش كشاورزي به عنوان بستري براي كسب اهداف توسعه در كشورهاي در حال توسعه امري ضروري قلمداد مي شود . در ميان اهداف مورد نظر ، بهبود و تقويت رشد اقتصادي و كاهش فقر، بهبود امنيت غذايي و حفظ منابع طبيعي بسيار مهم هستند.

كاهش فقر از طريق رشد اقتصادي

در كشورهاي كم درآمد ، بخش كشاورزي به دليل گستردگي و پيوند هاي قوي با ساير بخش هاي اقتصادي ، به عنوان موتور و محرك اوليه رشد اقتصادي عمل مي نمايد. كشاورزي در اين كشورها بيشترين سهم نيروي كار را به خود اختصاص داده و با 68 درصد اشتغال و 24 درصد توليد ناخالص داخلي جايگاه ويژهاي دارد. اغلب جمعيت فقير به طور مستقيم به اين بخش به اين بخش وابسته بوده و از طريق كشاورزي گذران زندگي ميكنند . افزايش ميزان بهره وري در بخش كشاورزي باعث ارزان تر شدن مواد غذايي شده و كمك قابل توجهي به اقتصاد خانوارهاي فقير مي كند . همچنين كشاورزي نوين با اشتغال بيشتر در واحدهاي فرآوري همراه شده و عرضه ي خدمات و نهاده هاي بيشتري را در بازار به دنبال دارد . اين روند به شكل غير مستقيم به ايجاد اشتغال در مزارع منجر خواهد شد.

به اين ترتيب بخش كشاورزي به طور مستقيم از طريق توليد بيشتر و صادرات و به صورت غير مستقيم از طريق افزايش تقاضا براي خدمات و كالاهاي صنعتي در جوامع روستايي ، به رشد اقتصادي كمك نموده و در نتيجه موجب خلق فرصت هاي شغلي جديد مي گردد.