نقش مواد آلی در افزایش سطح حاصلخیزی خاکهای زراعی
  مقدمه: توان تولید و باروری خاک از فرایندهای فیزیکی، شیمیایی و بیولوژی خاک است. توازن پایدار این فرایندها به همراه مدیریت مناسب بهرهبرداری از خاک موجب تداوم باروری میشود؛ هر گونه اقدام در جهت بر هم زدن این تعادل اثراتی جبرانناپذیر به دنبال دارد. از طرفی افزایش جمعیت با نرخ بیش از 2درصد در درازمدت شرایطی ناپایدار به وجود خواهد آورد. در بسیاری از کشورها، برای 50 تا 100 سال آینده، تولیدات کشاورزی باید دست کم سالانه 3 درصد رشد داشته باشد. تحقق این اهداف نیاز به بهرهبرداری بیشتر از مواد غذایی خاک دارد. مشکل اساسی رسیدن به این مقدار رشد در تولیدات کشاورزی میباشد که در آن کمیت منابع محیط و ظرفیت تولید اراضی و منابع آبی حفظ شود. مدیریت پایدار منابع و کاربرد فناوری مناسب در ارتباط با بهرهوری از منابع آب و خاک و منابع غذایی باید به گونهای باشد که هدف فوق تحقق یابد.
اهمیت حاصلخیزی خاک: حاصلخیزی خاک توصیفکننده توانایی و قابلیت خاک برای تامین شرایط رشد پایا، بهینه و مطلوب گیاه است. در گذشته حاصلخیزی خاک، صرفاً تامین نیاز عنصری NPK بوده است. پس از آن اهمیت ماده آلی مورد توجه قرار گرفت و
سرانجام بحث ریزمغذیها مطرح شد.

فرسايش آبي مسيري را در سطح زمين مي‌شويد. فرسايش ورقه‌اي با ضريب يكنواختي كم يا زياد خاك را از سطح زمين بر مي‌دارد. فرسايش شياري يا گالي زماني اتفاق مي‌افتد كه رواناب متمركز شده كانالهايي را در دل خاك ايجاد كند. رسوبات ناشي از فرسايش در هر نقطه‌اي جايي كه سرعت حركت آب كند مي‌شود، (پشت گياهان، مناطق تخت) مثل رودخانه‌ها، درياچه‌ها و مخازن ته نشين مي‌شود.

چرا فرسايش مهم است؟

از دست رفتن خاك سطحي ظرفيت خاك را براي كاركرد آن كاهش داده و قابليت آن را در استفاده‌هاي مستمر بعدي از آن محدود مي‌كند. فرسايش خاك سطحي را از بين مي‌برد، لايه‌اي كه داراي مقدار بسيار وسيع مواد آلي، فعال به لحاظ بيولوژيكي و مواد مغذي است. قابليت عموم گياهان براي رشد پس از از دست رفتن خاك سطحي از بين رفته و يا محدود مي‌گردد.

فرسايش ساختمان خاك را از بين برده و مواد آلي خاك را در معرض تابش در داخل توده‌هاي خاك قرار داده و باعث تجزيه و از بين رفتن آنها مي‌گردد.

رسوبات معلق ناشي از فرسايش هاي پخشي زمينه ساز انتقال و هدررفت عناصر و مواد غذايي موجود در خاك بوده كه تاثير زيادي بر كاهش حاصل خيزي خاك دارد. فرسايش خاك نقش مهمي در هدررفت مواد آلي خاك داشته، و لذا مقايسه ارتباط اجزاي فرايندهاي مختلف آن با ماده آلي حايز اهميت فراوان است. از طرفي تاكنون ارتباط بين انتقال رسوب و هدررفت مواد آلي به ندرت مورد توجه قرار گرفته، لذا تحقيق حاضر به صورت مطالعه موردي و با هدف بررسي ارتباط بين رسوب معلق حاصل از فرسايش خاك و ماده آلي در حوزه آبخيز جنگلي آموزشي كجور با مساحت 13263 هكتار از طريق نمونه برداري و اندازه گيري هم زمان رسوب معلق و محتواي ماده آلي موجود در آن انجام پذيرفت. برداشت نمونه آب و رسوب معلق با استفاده از روش انتگراسيون عمقي و تعيين غلظت رسوب معلق به وسيله روش برجاگذاري و تخليه آب صورت گرفت.

كليد واژه: حوزه آبخيز كجور، رسوبات معلق، ماده آلي، فرسايش خاك

باکتريهاي ريزوسفري محرک رشد گياه به طرق مستقيم و غير مستقيم باعث بهبود رشد و عملکرد گياه مي شوند. در اين تحقيق توان چهار سويه ازسودوموناسهاي فلورسنت بر شاخصهاي رشد گندم در شرايط شور مورد بررسي قرار گرفت. براي اين منظور آزمايشي گلخانه اي به صورت فاکتوريل و بر اساس طرح پايه کاملا تصادفي در سه تکرار انجام گرفت. تيمارها شامل فاکتور اول چهار سطح شوري خاک (1، 4 ،8 و 12 دسي زيمنس بر متر) از مخلوط نمکهاي (کلريد سديم + کلريدکلسيم + کلريدمنيزم با نسبت اکي والانمساوي) و فاکتور دوم پنج سطح سويه باکتري (چهار مايه تلقيح شامل سودوموناس فلورسنس 153، سودوموناس فلورسنس 169، سودوموناس پوتيدا 108، سودوموناس پوتيدا 4 و شاهد (بدون تلقيح) بود. بذرهاي گندم رقم مهدوي پس از تلقيح با سويه هاي مورد نظر در گلدانها کاشته شدند. در دوره رشد گياه رطوبت گلدانها با اضافه کردن آب مقطر در محدوده 80 درصد ظرفيت مزرعه نگهداري شدند. قبل از برداشت، شاخص هاي رشد گياه شامل ارتفاع گياه، طول خوشه و تعداد پنجه و سپس وزن خشک اندام هوايي و عملکرد دانه تعيين شدند.

كليد واژه: باکتريهاي ريزوسفري محرک رشد گياه، تنش شوري، گندم، عملکرد

حاصلخیزی خاك توصيف كننده توانایی و قابلیت خاك برای تامین شرایط رشد پایا، بهینه و مطلوب گیاه است. در گذشته حاصلخیزی خاك، صرفاً تامین نیاز عنصری NPK بوده است. پس از آن اهمیت ماده آلی مورد توجه قرار گرفت و سرانجام بحث ریزمغذیها مطرح شد. سپس سیستم دینامیكی زیستی   (Biodynamic System) مورد بررسی قرار گرفت كه توسط دانشمندی آلمانی به نام Roudolph Steuner ارائه شد و كشاورزی به عنوان یك سیستم پایدار درون اكوسیستم معرفی گردید و نام آن از واژه یونانی «بیو» كه به معنی «انرژیزیستی» است، گرفته شده است. در این سیستم جانوران به عنوان یك قسمت از اكوسیستم كشاورزی در نظر گرفته شده اند. استانداردهای بیودینامیك محدودتر از كشاورزی آلی بود و در كشاورزی بیودینامیك متدهایی شبیه به هومیوپاتی كنونی رایج بوده است و سرانجام بحث كشاورزی آلی مطرح شد (Smith ، 2002).
هر چند استفاده از كودهای معدنی ظاهراً سریع ترین و مطمئنترین راه برای تامین حاصلخیزی خاك به شمار میرود، لیكن هزینه های زیاد مصرف كود، آلودگی و تخریب محیط زیست و خاك، نگران كننده است. بنابراین، استفاده كامل از منابع گیاهی غذایی قابل تجدید موجود (آلی و بیولوژیكی) به همراه كاربرد بهینه ای از مواد معدنی، نقش مهمی در جهت حفظ باروری، ساختمان و فعالیت حیاتی خاك ایفا میكند. در ایران با اقلیم غالب خشك و نیمه خشك نه تنها خاكها عموماً از نظر مواد آلی فقیر بوده

چكيده
به منظور بررسي اثرات استفاده از لجن فاضلاب و ساير مواد زائد شهري و كشاورزي بر آلودگيهاي ميكروبي خاك ، چهار نوع كود آلي شامل لجن فاضلاب ، كود حيواني ، كمپوست زباله و مخلوط كاه گندم و يونجه در آزمايشات گلخانه اي در قالب طرح هاي كاملا تصادفي مورد ارزيابي قرار گرفتند. بررسي تغييرات جمعيت ميكروبي مخلوط كودهاي فوق با خاك شامل باكتريها ، قارچها و آكتينومايستها بررسي تغييرات جمعيت كليفرمها و شناسايي تعدادي از آنها و همچنين شناسايي انواع ميكرو فلور غالب در تيمارهاي مختلف به روش اسلايد پنهان ، از اهداف اختصاصي در تحقيق فوق بوده است. بيشترين جمعيت باكتريها و قارچها در كودهاي كمپوست زباله و لجن فاضلاب و بيشترين جمعيت آكتينومايست ها در كاه گندم مشاهده شد. شمارش كليفرمها نشان داد كه در هفته اول انكوباسيون ، جمعيت كليفرمها بخصوص در كود حيواني بسيار زياد است. در اين مدت وجود بعضي از باكتريهاي كليفرم در كودهاي لجن فاضلاب ، حيواني و كمپوست زباله تشخيص داده شد. همچنين در اين تحقيق ، تكنيك اسلايد پنهان به عنوان يكي از بهترين روشهاي بررسي تنوع اكولوژيكي موجودات ذره بيني خاك معرفي شده است.

چکیده:

حفظ بقایای گیاهی در مزرعه و کاهش عملیات خاک ورزی و کاشت مستقیم بذر در بقایای گیاهی، خاک ورزی حفاظتی نامیده می شود. اگر میزان بقایای گیاهی بیشتر از 30  درصد یعنی درحدود 2000 الی 2400 کیلوگرم در هکتار باشد و کشت به صورت جوی و پشته ای باشد، این روش را خاک ورزی پشته ای گویند. در روش خاك ورزي پشته اي بذر بر روی پشته و در شيار نازكي که بقایای گیاهی آن پاك سازي شده، كاشته می شود. مهمترين مزيت اين روش بهبود حفاظت از خاک توسط بقاياي گياهي است. بقایای گیاهی مقدار زیادی از تشعشع خورشید را جذب می کند و موجب کاهش میزان تبخیر سطحی می شود. همچنین، وجود بقایای گیاهی موجب حفاظت از خاک در مقابل صدمات رگبارهای تند می شود. به دلیل کاهش عملیات خاک ورزی هزينه ها ی اولیۀ کاشت کاهش می یابد. بطور كلي، عملكرد محصول به شرايط خاك و مديريت خاك بستگي دارد، و عملكرد محصول در اين روش بيشتر از روش بدون خاك ورزي است. در خاك ورزي پشته اي، كولتيواتورها (پشته سازها) مجهز به ديسك پشته سازی هستند كه خاك را از وسط شيار به بالاي پشته ها هدایت مي كند. همچنین، بقایای گیاهی توسط دیسک های ستاره ای این کولتیواتور پاکسازی و پشته ها برای کاشت آماده می شوند. کود دهی در مزارع به صورت تزریق کود مایع  در داخل پشته ها است که ممکن است همزمان با کاشت انجام شود

چکيده

ارزيابی تناسب اراضی با استفاده از مطالعات خاکشناسی نيمه تفصيلی ، نيمه تفصيلی دقيق ، تفصيلی ، تفصيلی دقيق ، اطلاعات هواشناسی ايستگاههای سينوپتيک ، نيازهای خاکی گياهان زراعی و نيازهای اقليمی آنها و اطلاعات اقتصادی و غيره انجام می گيرد .

اين تحقيق در 11593 هکتار از اراضی منطقه خير آباد اراک در سطح نيمه تفصيلی انجام گرفت. ابتدا اطلاعات هواشناسی منطقه استخراج و با برنامه رايانه ای CROPWAT پردازش گرديد. با توجه به اطلاعات حاصله از مطالعات خاکشناسی، خاکهای منطقه مورد مطالعه با استفاده از سيستم رده بندی جامع امريکايی ( Soil Taxonomy ) رده بندی گرديد. خاکهای مذکور در دو واحد فيزيوگرافی دشت های دامنه ای و آبرفت های بادبزنی شکل سنگريزه دار پراکنده بود و به پنج فاميل تفکيک گرديدند. نيازهای خاکی و اقليمی گندم از جداول سايس(1993 ) اقتباس گرديد. بعد از پردازش آن به روش محدوديت ساده، تعداد و شدت محدوديت، ، استوری و ريشه دوم ، تناسب کیفی برای گندم تهيه و نقشه ی آن ترسيم گرديد .

کلاسهای تناسب اراضی در منطقه با روش استوری و ريشه دوم برای گندم آبی شامل کلاسهای نسبتاً مناسب( S2 ) و تناسب بحرانی( S₃ ) و نامناسب( N ) بودند.

توانائي خاک جهت تأمين ضروريات نبات به آب مواد معدني ( مواد غذائي ) در طول مدت زمان رشد و نموي آن ميباشد. حاصل خيزي زمين سه قسم است.

1-         حاصل خيزي طبيعي خاک.
2-         خاصل خيزي مصنوعي خاک.
3-         حاصل خيزي اقتصادي خاک.

1)            حاصل خيزي طبيعي خاک :
 عبارت از محصول دوره طولاني پروسه تشکيل خاک است. بدين معني که در جريان سال هاي متمادي بشکل طبيعي بميان ميآيد.

محمدجواد روستا و مريم عرب

استاديار و كارورز مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي فارس

عدم خاكورزي و خاكورزي كاهش يافته از زمانهاي قديم بوسيله افراد بومي استفاده مي شده است، زيرا بشر نيروي بازوي كافي براي كشت در هر ناحيه زمين زراعي را به كمك دست نداشت. براي مثال مصريان قديم و اينكاها در آندوي آمريكاي جنوبي از تكه چوبي براي سوراخ كردن زمين و قرار دادن دانه با دست درون خاك شخم نشده، استفاده مي كردند. در كشاورزي پيشرفته و مكانيزه، كشت بدون خاكورزي از مدتها پيش امتحان شده است. ولي تا زمان ظهور علف كشهاي جديد، اين شيوه مورد استفاده عملي قرار نگرفته بود.

بر اساس نوشته فيليپس و فيليپس (1984 )، در اواخر دهه چهل، همزمان با معرفي تنظيم كننده هاي رشد گياه، در طول جنگ جهاني دوم، روش خاكورزي كاهش يافته، مورد توجه قرار گرفت. كلينگمن[1] دركاروليناي شمالي در اواخر سال 1940، انجام عمليات كشاورزي بدون خاكورزي را گزارش داد. در سال 1951، ك.س.بارونز[2] و ج.اچ.ديويدسون[3] و سي.دي.فيتزگراد[4] ، از شركت شيميايي Dow، كاربرد موفق روشهاي بدون خاكورزي را گزارش دادند. در دهه 1960، ام.اي.اسپراگو[5] در نيوجرسي، گزارش داد كه براي احياي مراتع از مواد شيميايي به جاي خاكورزي استفاده كرده اند.