در سال هاي اخير تنش هاي محيطي تاثير زيادي در كاهش توليد گندم در بيشتر اراضي زراعي گندم داشتند و علل اين كاهش را مي توان در چگونگي گسترش ريشه گندم و فعاليت آن در جذب آب و عناصر غذايي مورد نياز گندم جستجو نمود.ريشه گندم اين اندام مهم گياه، پايه توليد مي باشدو نقش مهمي درفرايند هاي مختلف تشكيل اندام رويشي وزايشي و در نهايت عملكرد دانه گندم دارد. ريشه براي جذب آب ، عناصر غذايي و اكسيژن از خاك به محيطي احتياج دارد كه امكان نفوذ و گسترش آن را در خاك فراهم نمايدو هر گونه محدوديت در رشد ونمو ريشه وگسترش و فعاليت آن در خاك، مستقيم بر توليد گندم تاثير مي گذارد. خاكهاي منطقه بدلايل ذيل شرايط مناسب را براي ريشه گندم فراهم نمي كنند و موجب كاهش عملكرد مخصوصا" در سالهاي نامساعد مي نمايند.
1- در اثر كشت هاي مستمر ، آبياري غرقابي وبه روش نادرست و لخت ماندن زمين به مدت طولاني و وزش بادهاي تند در منطقه،خاك هاي زراعي منطقه در بيشتر اراضي دچار فرسايش شديد شده اند و اين امر موجب كاهش حاصخيزي طبيعي خاكها شده و رشد ،گسترش و فعاليت ريشه ها را بامشكل جدي مواجه مي سازد و بوته هاي گندم در اين نوع خاكها قادر به تحمل تنش هاي محيطي كوتاه مدت نيز نمي باشند.
کشور پهناور ايران در منطقه خشک و نيمه خشک قرار گرفته و با توجه به شرايط توپوگرافي، داراي اقليمي متنوع مي باشد. از اين رو زراعت درمناطق ديم هر از گاهي دچار مشکلات خشکي و سرما مي شود.
وجود شرايط خاص آب و هوايي و تعدد اقليم،زراعت در مناطق ديم را با مشکلات زيادي مواجه ساخت است. به طوري که تنش هاي خشکي، سرما، توزيع نامناسب بارندگي در ديمزارها و ساير عواملي که ذيلاً اشاره خواهد شد، از موارد کاهش توليد محصول گندم ديم در اين مناطق به شمار مي آيند.
در اصلاح و توليد ارقام جديد گندم به منظور معرفي و کاشت در شرايط محيطي و اقليمي ويژه، مسئله مهم براي هر متخصص اصلاح نبات انتخاب رقمي است که دو خاصيت ظرفيت بالا و ثبات توليد را دارا باشد.
در مواقع خشکسالي با تغيير شرايط محيطي، وضعيت توليد به شدت تحت تاثير عوامل حوي قرار گرفته و موجب کاهش محصول مي شود.
درسال زراعي 78 ـ 77 با بارش باران در اول فصل زراعي و سپس قطع بارندگي...
محصول گندم از نظر تولید و سطح زیر کشت سالانه در ایران و جهان در درجه اول اهمیت قرار دارد . سطح زیر کشت گندم دیم در ایران بیش از 4 میلیون هکتار است که بیشترین سطح زیر کشت زمین های زراعی را شامل می شود . بنابراین استقلال غذایی و خود کفایی در تأمین مواد غذایی کشور مستلزم توجه زیاد به زراعت در زمین های دیم است .
تولید موفق محصوب در زراعت دیم با توجه به میزان رطوبت موجود و وضعیت آب و هوا و مصرف میزان مناسب کود های مورد نیاز امکان پذیر است پس از کمبود بارندگی و رطوبت ، مواد غذایی خاک مهم ترین عوامل موثر در کیفیت و کمیت محصولات زراعی دیم می باشد . مصرف متعادل کودهای شیمیایی باعث رشد مناسب محصول و حفظ ساختمان خاک واصلاح آن می شود . همچنین باعث رعایت مسایل کشاورزی پایدار گردیده و از اتلاف کودهای شیمیایی و ضرر و ریان اقتصادی جلوگیری می کند .
در جیره غذایی انسان ، گندم به اشکال مختلف مثل آرد ، نان ، ماکارانی و غیره مصرف می شود . متوسط عملکرد گندم دیم در کشور 890 کیلوگرم در هکتار است که بسیار پایین تر ار متوسط گندم دیم جهان می باشد در حالی که متوسط مصرف کودهای شیمیایی در ایران بیش از متوسط مصرف کود در کل جهان است .
به منظور بررسي اثر روش هاي مختلف شخم بر وزن مخصوص ظاهري خاک، تخلخل، تغييرات رطوبت خاک و عملکرد گندم ديم، آزمايشي از سال زراعي 65-1364 تا سال زراعي 77-1376 در مرکز بين المللي ايکاردا به صورت طرح بلوک هاي کامل تصادفي در چهار تکرار به اجرا در آمد. تيمارهاي شخم شامل شخم برگردان دار، شخم با گاوآهن قلمي، شخم با گاوآهن پنجه غازي و سيستم بدون شخم بود. نتايج آزمايش نشان داد که شخم برگردان دار در عمق صفر تا ده سانتيمتري خاک در مقايسه با ساير روش هاي شخم داراي وزن مخصوص ظاهري کمتري بود و در عمق 10 تا 20 سانتيمتري سيستم بدون شخم بيشترين وزن مخصوص ظاهري را دارا بود. در عمق 20 تا 30 و 30 تا 40 سانتيمتري خاک، شخم با گاوآهن پنجه غازي در مقايسه با ساير تيمارها داراي وزن مخصوص ظاهري بيشتري بود. برعکس در لايه صفر تا ده سانتيمتري خاک در تيمار شخم با گاوآهن برگردان در مقايسه با ساير تيمارها تخلخل بيشتري داشت. در عمق 10 تا 20 سانتيمتري، سيستم بدون شخم داراي کمترين درصد تخلخل بود و در عمق 20 تا 30 و 30 تا 40 سانتيمتري کمترين درصد تخلخل مربوط به شخم با گاوآهن پنجه غازي بود. ذخيره رطوبت خاک در تيمارهاي مختلف شخم در سال زراعي 67-1366 که يک سال پر باران بود در هيچ يک از تاريخ هاي نمونه برداري اختلاف زيادي نداشت ولي در سال زراعي 69-1368 که يک سال کم باران بود، اختلاف موجود در ذخيره رطوبت در تيمارهاي مختلف شخم به طور معني داري بيشتر بود.
